U srcu Sarajeva, u prostorima nekadašnje sefardske sinagoge, a današnjeg Bosanskog kulturnog centra, predstavljen je prvi tom kapitalnog djela “Thesaurus o sarajevskim Jevrejima” autora Elija Taubera. Ovaj dvotomni leksikon nije samo naučni rad, već istinska “riznica” u koju čitalac može zaroniti kako bi pronašao priče o ljudima koji su gradili identitet glavnog grada Bosne i Hercegovine.
Više od akademskih titula
Inspiracija za ovaj obiman projekt proizašla je iz autorovog rada na istraživanju doprinosa Jevreja naučnoj misli u BiH. Tauber je primijetio da, dok su profesori i akademici često zabilježeni u istoriji, postoji “ogromna rupa” kada su u pitanju obični građani – industrijalci, novinari i zanatlije koji su ostavili neizbrisiv trag.
“Ljudi vremenom nestaju i zaboravljaju se. Dio je stradao u Holokaustu, dio je odselio u gradove poput Pariza ili New Yorka. Mi više ne znamo ko su ti ljudi bili i zašto su nam bili značajni,” istakao je autor.
Detektivski rad kroz vijekove
Prikupljanje podataka bilo je izuzetno izazovno, s obzirom na to da se istraživanje proteže čak do 16. stoljeća. Tauber u Sarajevskom jutru opisuje proces kao neprekidno “kopanje” tokom kojeg su se pojavljivali novi, zaboravljeni likovi.
Među njima se izdvajaju:
- Josef Finci: Novinar “Oslobođenja” i autor nekadašnje školske lektire “Indijance naših ulica”, koji je danas gotovo potpuno zaboravljen.
- Zeki Efendi (Moše Atijas): Glavni prevodilac za turski jezik u BiH i važan član nekadašnje gradske uprave koji je doprinio razvoju vatrogasnih brigada.
Svjetski rariteti u Sarajevu
Jedan od najfascinantnijih detalja koji je oživljen ovim istraživanjem je priča o nadgrobnom spomeniku Zeki Efendije. Riječ je o jedinstvenom spomeniku u svijetu koji sadrži natpise na tri jezika i tri različita pisma: bosanskom, hebrejskom i turskom (arapskim pismom).
Danas, zahvaljujući Tauberovom trudu, turistički vodiči vode posjetioce na ovaj lokalitet kao krunski dokaz duboko ukorijenjenog multikulturalnog života u Sarajevu.
Čuvanje sjećanja
“Thesaurus o sarajevskim Jevrejima” služi kao brana protiv zaborava. Kako je istaknuto tokom predstavljanja, cilj je sačuvati sjećanje na generacije koje su rođene i školovane u ovom gradu, a čiji tragovi polako blijede iz kolektivne memorije. Ovaj leksikon ostaje kao trajni dokument i podsjetnik na bogatstvo diverziteta koji Sarajevo čini posebnim.
